«Ένα δέντρο ελιάς αφηγείται την ιστορία του…»

Βρέθηκα χθες απροσχεδίαστα στον ελαιόκαμπο της Λευκάδας, προς τη μεριά του Αϊ-Γιάννη. Όπου και να κοιτάξεις σπίτια, νέες οικοδομές. Ο ενετικός ελαιώνας με τα αιωνόβια δέντρα του, ένα ιστορικό φυσικό μνημείο του νησιού μας, σιγά σιγά καταστρέφεται. Στο βωμό της άναρχης τουριστικής και κατ’ επέκταση οικιστικής ανάπτυξης. Και όπως πάει σε κάμποσα χρόνια ο «Θείος Ελαιώνας» που ύμνησε ο Σικελιανός θα υπάρχει μόνο στις φωτογραφίες.

elia_03

Η φωτογραφία έχει τη λεζάντα: «Η πρωτεύουσα Λευκάδα πίσω από το ποτάμι των ελαιόδεντρων». Διακρίνεται μπροστά το Φρύνι και στο βάθος η πόλη της Λευκάδας. Δημοσιεύτηκε στο γερμανικό περιοδικό ΜΕΡΙΑΝ (11 XVII) τo 1965.

Είχα ακούσει από τη συχωριανή μου Αγγελική Φούρου, καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης, για ένα εκπαιδευτικό περιβαλλοντικό πρόγραμμα, του οποίου ήταν υπεύθυνη μαζί με το συνάδελφό της Στέργιο Παλαμά και στο οποίο συμμετείχαν μαθητές της Β2 Λυκείου του Μουσικού Σχολείου Λευκάδας του σχολικού έτους 2007-2008. Έψαξα και το βρήκα στο Διαδίκτυο, εδώ. «Ένα Δέντρο (Ελιά) Αφηγείται την Ιστορία του», είναι ο τίτλος του προγράμματος και αξίζει να διαβαστεί.

omada

Υπεύθυνοι Προγράμματος: Αγγελική Φούρου, Στέργιος Παλαμάς - Συμμετέχοντες Μαθητές: ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΥ ΧΡΥΣΑ, ΠΟΛΙΤΗ ΟΡΣΑΛΙΑ, ΜΑΡΟΥΣΗ ΚΩΝ/ΝΑ, ΚΟΨΑΛΗ ΑΛΕΞΙΑ, ΚΕΜΑΛΙΔΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΣΤΑΥΡΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΠΥΡΟΣ, ΚΟΥΡΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΞΗΡΟΜΕΡΙΤΗ ΣΟΦΙΑ, ΚΑΤΩΠΟΔΗ ΓΕΩΡΓΙΑΝΝΑ

«Τέτοια εποχή στη Λευκάδα είναι πάντα πολύ όμορφα. Μπαίνει η άνοιξη και είναι αδύνατο να μείνεις στο σπίτι. Έτσι και εγώ αποφάσισα να πάρω το ποδήλατο μου για να πάω μια βόλτα. Καθώς περνούσα μέσα από τον ελαιώνα μυρίζοντας τα άνθη της άνοιξης και βλέποντας τον ήλιο που έλαμπε, κοίταξα γύρω μου και είδα τα μεγάλα, όμορφα δέντρα με τους χοντρούς κορμούς που έμοιαζαν με ζωντανά γλυπτά. Τις ελιές. Μου άρεσε πολύ αυτή η εικόνα: όλα τα γέρικα ελαιόδεντρα παραταγμένα. Σταμάτησα λίγο και έκατσα κάτω από τη σκιά τους.

Σκέφτηκα πόσα λίγα ξέρω για τον ελαιώνα. Ήταν πολύ ωραία η δροσιά που προσέφεραν αυτά τα δέντρα και μετά τον ήλιο, τη ζέστη και την κούραση της ποδηλασίας ένοιωσα να χαλαρώνω.

Είναι τόσα πολλά και πρέπει να είναι φυτεμένα. Μα ποιος τα φύτεψε; Και πόσα χρόνια πριν, αφού είναι τόσο μεγάλα; είπα δυνατά, σαν να απευθυνόμουν κάπου.

elia

— Το 1684 μας φύτεψαν. Τα πιο παλιά μπορεί να είναι και τετρακοσίων χρόνων.

— Τι; Ποιος είναι; Ποιος μίλησε;

— Εγώ είμαι. Το δέντρο που κάθεσαι κάτω από τη σκιά του. Θα ‘θελα να σου πω την ιστορία μου. Αν θες βέβαια.

— Ναι, θέλω να την μάθω. Αλλά πώς μιλάς ; Χμ… θέλω να πω… Είσαι δέντρο.

— Ναι, μα τι νομίζεις; Εμείς τα δέντρα δεν έχουμε ζωή; Δεν μιλάμε; Δεν ακούμε;

Έχω δει τόσα πολλά, τόσα χρόνια που ζω σ’ αυτό το νησί… πράγματα και πράγματα. Δεν τα ‘χω πει ποτέ σε κανένα. Για να ακούσεις τι έχω να σου πω πρέπει να ‘χεις φαντασία και ηρεμία. Να μην είσαι σαν αυτούς που τρέχουν όλη μέρα μέσα σ’ ένα αυτοκίνητο και δεν σταματάνε ούτε μια στιγμή στην εξοχή, στη φύση, παρά περνούν, πετούνε τα σκουπίδια τους και δεν σκέφτονται τι κάνουν σε μας.

— Εντάξει, καταλαβαίνω την απογοήτευσή σου. Θα σε ακούσω. Πες μου.

— Λοιπόν, όπως σου είπα, γεννήθηκα κάπου το 1684 ή μάλλον το 1685. Κοίτα να δεις πως έγινε. Ξέρεις ότι από τον τόπο σου έχουν περάσει πολλοί λαοί. Από το 1684 μέχρι το 1797 το νησί σου βρισκόταν υπό την κυριαρχία των Eνετών. Αυτοί μόλις κατέλαβαν τη Λευκάδα και με στόχο να στρέψουν τους Λευκαδίτες από τη θάλασσα στη γεωργία, εφάρμοσαν την υποχρεωτική φύτευση των ελαιόδεντρων. Όποιος φύτευε μια ελιά έπαιρνε χρηματική αμοιβή, υπό τύπου βραβείου και αντίθετα αυτοί που δεν συμμορφώνονταν αντιμετώπιζαν αυστηρές κυρώσεις. Ιδιαίτερο ζήλο είχε επιδείξει ο προνοητής θαλάσσης Αυγουστίνος Σαγρέδο. Έτσι λοιπόν όλοι φύτευσαν ελιές και το
αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπεις σήμερα. Το 1770 η οικογένειά μου είχε 44.200 μέλη. Μετά τους Ενετούς ζήσαμε με τους Γάλλους, τους Ρώσους, τους Άγγλους. Αυτοί δεν φρόντισαν να μας αυξήσουν αλλά δεν μας πείραξαν κιόλας.

Την Κυριακή των απόκρεω του 1821 άκουγα την ορκωμοσία των φιλικών και οπλαρχηγών στο εκκλησάκι της Παναγίας των Βλαχερνών, που είναι μπροστά σου, μετά την ομόφωνη απόφαση για την έναρξη του Αγώνα. Το 1864 πέρασα και εγώ στην Ελλάδα με την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα. Στα χρόνια της κατοχής με τους καρπούς μας σώσαμε από την πείνα πολύ κόσμο. Τόσα χρόνια επιβιώσαμε για να σας προσφέρουμε σήμερα το πράσινο αυτό που βλέπετε, και προπαντός οξυγόνο. Αλήθεια, έχεις αντιληφθεί πόσο σημαντικό οικοσύστημα είναι ο ελαιώνας; Ξέρεις ότι φιλοξενεί μεγάλη ποικιλία οργανισμών, από θάμνους και φρύγανα μέχρι βακτηρίδια και μύκητες που βοηθούν στην αποσύνθεση και στη δημιουργία εύφορου εδάφους;

elia_02

— Μα καλά. Όλα αυτά δεν τα ήξερα! Είναι τέλειο και απίστευτο το πόσα χρόνια ζείτε!

— Ναι. Είναι τέλειο όντως. Το ξέρεις όμως ότι μετά από τόσα χρόνια ζωής και όλα αυτά που έχουμε περάσει κινδυνεύουμε να πεθάνουμε;

— Αλήθεια; Γιατί; Μα αυτό δεν είναι λογικό.

— Μα τίποτε από αυτά που κάνετε εσείς οι άνθρωποι πλέον δεν είναι λογικό. Είστε τόσο παράλογοι και αχάριστοι που προτιμάτε να κόψετε τα δέντρα που σας προσφέρουν τόσα πολλά για να χτίσετε σπίτια. Προτιμάτε να βλέπετε το κρύο και μουντό γκρι, παρά το ωραίο ζωντανό πράσινο.

— Μα να μην χτίσουμε σπίτια να μείνουμε;

— Δεν λέω να μην χτίσετε. Απλά να υπάρξει μια χρυσή τομή. Δηλαδή και σεις να χτίσετε τα σπίτια σας και μείς να επιβιώσουμε. Δυστυχώς όμως οι Αρχές δεν προβλέπουν τίποτε για την προστασία μας. Δεν θα ήταν ωραίο να συνυπάρχουν σπίτια και δέντρα;

— Βέβαια θα ήταν ωραίο. Εμείς δηλαδή τι πρέπει να κάνουμε;

— Πρέπει να σεβαστείτε την ιστορία των δέντρων του ελαιώνα και να αναλογιστείτε ποσά πολλά σας έχουν προσφέρει. Όταν δε, θέλετε να χτίσετε κάπου και υπάρχουν δέντρα, μπορείτε να κάνετε μια προσπάθεια να σωθούν μερικά. Δεν είναι τόσο δύσκολο.

— Εντάξει, ευχαριστώ πολύ για όλα αυτά που μου ‘πες. Ειλικρινά έμαθα πολλά από σένα. Σου το ορκίζομαι ότι θα κάνω ότι μπορώ και θα μιλήσω σε πολλούς για αυτά που μου είπες.

— Χαίρομαι πολύ που το λες αυτό. Γεια!

— Γεια!

Ένοιωθα ξαφνικά το κεφάλι μου βαρύ. Ωχ! Με είχε πάρει ο ύπνος και έβλεπα και όνειρο! Τώρα θυμήθηκα! Θυμήθηκα το δέντρο, την ιστορία, όλα! Ξαφνικά ένα χαμόγελο ήρθε στα χείλη μου και σκέφτηκα ότι άσχετα με το αν ήταν όνειρο ή όχι, έμαθα πολλά πράγματα. Έφυγα λοιπόν για να πω σε όλους τα νέα! Τα δέντρα έχουν ζωή!»

2 σχόλια

Filed under Εκπαιδευτικά, Λευκάδα, Περιβάλλον

2 responses to “«Ένα δέντρο ελιάς αφηγείται την ιστορία του…»

  1. BL1947

    Σας στέλνω ένα άρθρο μου σχετικά με το θέμα
    ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ

    Η καλλιέργεια της ελιάς από αιώνες ήταν το στήριγμα του αγροτικού κόσμου των Επτανήσων, η δύναμη για την επιβίωση του στις δύσκολες ώρες, καθώς κάθε τόσο ο ένας δυνάστης διαδεχόταν τον άλλο, οι διωγμοί και οι κατατρεγμοί δεν είχαν σταματημό και όλοι οι “αφέντες” ρούφαγαν άπληστα τον κόπο και τον ιδρώτα του εξαθλιωμένου Επτανησιώτη ξωμάχου.
    Πώς όμως και από πότε άρχισε η ελαιοκαλλιέργεια στα Ιόνια νησιά;
    Είναι γενικό το συμπέρασμα και όλα τα ιστορικά στοιχεία συμφωνούν πως η καλλιέργεια της ελιάς εδραιώθηκε και πήρε ουσιαστική θέση στην αγροτική οικονομία των νησιών κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας.
    Ο Προβλεπτής Κεφαλληνίας ALVISIO MICHEL το 1601 είναι ο πρώτος που συνιστά την ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας, σχεδόν άγνωστης μέχρι τότε στην περιοχή, με κύριο σκοπό την εξασφάλιση της Ενετίας από λάδι1.
    Το 1620 ο FRANC BRAGADIN συνεχίζει την τακτική του προκατόχου του επιμένοντας ότι πρέπει να πεισθούν οι αγρότες να καλλιεργήσουν την ελιά γιατί λείπει εντελώς το ελαιόλαδο1.
    Το 1632 ο NICOLO ERIZZO αναφέρει ότι εκδόθηκαν και δημοσιεύτηκαν δύο φορές διατάγματα που καλούσαν τους κατοίκους να φυτέψουν ελιές αλλά παρ’ όλα αυτά το αποτέλεσμα ήταν μηδαμινό.
    Η δυσπιστία των αγροτών σ’ αυτή την καινούργια καλλιέργεια που πήγαιναν με διαταγές να τους επιβάλουν οι ξένοι κατακτητές ήταν μεγάλη.
    Από τη μεριά τους οι αγρότες δικαιολογούσαν την άρνησή τους υποστηρίζοντας ότι οι δυνατοί άνεμοι που φυσάνε στα νησιά ζημιώνουν την καλλιέργεια, αλλά φαίνεται πως ήταν μια δικαιολογία ενώ πραγματική αιτία πρέπει να ήταν η σταθερή προτίμησή τους στην αμπελοκαλλιέργεια που ασφαλώς γνώριζαν καλύτερα1.
    Για το νησί της Λευκάδας οι ιστορικές πηγές μας πληροφορούν ότι περιορισμένη καλλιέργεια ελιάς υπήρχε από την αρχή του 17ου αιώνα, όταν το νησί κατείχαν οι Τούρκοι.
    Σαν προϊόν της Λευκάδας το λάδι αναφέρεται πρώτη φορά στα χαρτιά το 1612 σε ενθύμηση του παπά Νεκτάριου Ζαμπέλη, ενώ για ελαιόδενδρα γίνεται λόγος σε διαθήκη του 1626 και 16442.
    Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας στη Λευκάδα θεωρείται βέβαιο ότι η ελαιοκαλλιέργεια έπαιζε πολύ μικρό ρόλο στην αγροτική οικονομία του νησιού μια και στο τέλος αυτής της περιόδου (1684) υπολογίζονται να υπάρχουν στη Λευκάδα 11-14 χιλιάδες ελαιόδενδρα2.
    Οι Κερκυραίοι αγρότες σύμφωνα με όλα τα στοιχεία πρέπει να είναι οι πρώτοι που πείστηκαν από τους Ενετούς για την ανάγκη καλλιέργειας της ελιάς3.
    Ο 18ος αιώνας είναι η περίοδος που οι Ενετοί πότε με διαταγές, πότε με την πειθώ και πότε με οικονομικά κίνητρα θα καταφέρουν να επεκτείνουν και να εδραιώσουν την ελαιοκαλλιέργεια στα Επτάνησα.
    Στα μέσα του 18ου αιώνα διορίζονται από τους Ενετούς ντόπιοι υπάλληλοι που γνωρίζουν καλά το αντικείμενο και έχουν σαν αποκλειστική εργασία να περιφέρονται στις αγροτικές περιοχές με σκοπό να πείσουν τους αγρότες και να διαδώσουν την καλλιέργεια της ελιάς. Οι υπάλληλοι έχουν τον τίτλο “PRESIDENTI SOPRA L’ IMPIANTI DELLE OLIVI”.
    Ίσως αυτή την περίοδο βοήθησε την διάδοση της ελιάς και η πρόσκαιρη μείωση των τιμών της σταφίδας.
    Πάντως οι Ενετοί ενεργώντας συστηματικά ζήτησαν από όλα τα χωριά να δηλώσουν πόσα δενδρύλλια χρειάζονται οι κάτοικοί τους για φύτεμα και όπως φαίνεται ο αριθμός έφτασε σε εκατομμύρια άσχετα αν τελικά φυτεύτηκαν μόνο μερικές χιλιάδες1.
    Πέρα από την πειθώ, αυτή την περίοδο η Ενετική Κυβέρνηση έδινε επιδότηση 3,5 χρυσές δραχμές για κάθε δένδρο που φυτευόταν !!
    Αυτό ασφαλώς δίνει κάποια εξήγηση στην ύπαρξη σε πολλές περιοχές γέρικων δένδρων πολύ πυκνά και ακανόνιστα φυτεμένων (π.χ. Κάμπος Λευκάδας).
    Παρόλη όμως τη συστηματική προσπάθεια οι συνθήκες επέκτασης της ελιάς κάθε άλλο παρά καλές ήταν.
    Ο Ιωσήφ Παρτς1 γράφει χαρακτηριστικά “… Αλλά η καλή θέλησις εματαιώθη δια την έλλειψιν περιορισμού των ποιμνίων και δια τας αυθαιρέτους ερημώσεις, αίτινες απεδίδοντο εις τας σκευωρίας των μεγάλων κτηματιών εις τους οποίους δεν ήρεσκεν η ενίσχυσις της μικράς τάξεως των χωρικών…”.

    Μια απογραφή της ελαιοκαλλιέργειας στην περίοδο 1766-1770 μας δίνει σημαντικά στοιχεία:

    1. Κέρκυρα 1.905.917 ελαιόδενδρα 4.500.000 οκάδες λάδι
    2. Ζάκυνθος 113.161 “ 1.620.000 “ “
    3. Κεφαλονιά 38.516 “ 135.000 “ “
    4. Λευκάδα 44.169 “ 7.000 “ “ (άσοδη χρονιά)

    Ανεξάρτητα από την αξιοπιστία των στοιχείων αυτής της απογραφής διαπιστώνουμε ότι παρ’ όλες τις αντιξοότητες (ζημιές κτηνοτρόφων, πυρκαγιές κλπ.) η ελαιοκαλλιέργεια εδραιώνεται και παίρνει σημαντική θέση στην οικονομία των νησιών του Ιονίου.

    Στην περίοδο της Αγγλοκρατίας που ακολούθησε (1810-1864) μπορεί να ενισχύθηκε περισσότερο η αμπελοκαλλιέργεια αλλά δεν παρεμποδίστηκε η επέκταση της ελιάς που όπως προκύπτει από τα παρακάτω κείμενα προστατεύτηκε.
    Την 1η Απριλίου 1820 πράξη της Γερουσίας με τον αριθμό 20 αναφέρει ότι: “Εμποδίζεται το άπρεπον κόψιμο των ελαιών”.
    Τις 23 Μαΐου 1825 με άλλη πράξη της Γερουσίας ακυρώνεται η προηγούμενη απόφαση και τονίζεται: “…Είναι ελεύθεροι οι οικοκυραίοι των ελαιών, είτε ημέρων είτε αγρίων, να κόπτουν, ξεριζώνουν ή να τας μεταχειρίζονται όπως θέλουν και όπου αυταί είναι φυτεμέναι, χωρίς να ζητούν την άδεια από κανένα και να εμβάζουν τα ξύλα των ιδίων όπου θέλουν χωρίς εμπόδιον ή ενόχλησιν…”4
    Αλλά και αυτή η πράξη της Γερουσίαςδεν κράτησε για πολύ.
    Οι Επτανησιώτες αγρότες φαίνεται πως με ευκολία έκοβαν ή ξερίζωναν τις ελιές τους για να φτιάξουν κάρβουνο ή να κάψουν τα ξύλα.
    Έτσι στις 9 Απριλίου 1833 νέα πράξη της Γερουσίας αναφέρει: “… Άρθρο 1. Είναι εμποδισμένον εις τους Σέμπρους Ενοικιαστάς Φύλακας και εις κάθε άλλον υποκείμενον να ξεριζώνη, κόφτη, και εις το παραμικρόν μέρος να βλάπτη κανένα ριζάρι ήμερης ή άγριας ελαίας…
    Άρθρο 2. Μόνον οι καθ’ αυτό οικοκυραίοι ημπορούν να ξεριζώνουν ή να κόφτουν ριζάρια ελαίων ή να τα κλαδεύουν δίδοντας εγγράφως μίαν απλήν είδησιν εις τον Επιχώριον Αξιωματικόν τον επιφορτισμένο με την Γεωργικήν, δια να λάβουν άδεια να πουλήσουν ξύλα ή τα κάρβουνα ή να τα μεταφέρουν εις άλλο μέρος.
    Η είδησις πρέπει να διαλαμβάνει την ποσότητα των ελαιοριζαρίων και τους τόπους και την ονομασίαν εις την οποία ευρίσκονται…
    Άρθρον 6. Αν ίσως συναχθεί μία κάποια ποσότης ελαιοξύλων ή ελαιοκαρβούνων χωρίς προτήτερα να δοθούν αι ειρημέναι ειδήσεις και άδειαι, θα διορίζη ο Επιχώριος Αξιωματικός να κονφισκαρισθούν (δημευθούν) τα τέτοια ελαιόξυλα και ελαιοκάρβουνα και κοντά εις αυτά τα μέσα της μετακομίσεως δηλαδή ζώα, αμάξια ή βάρκες. Το μισό άξισμα του πράγματος όπου ούτο δημευθεί θα δίδεται εις όποιον τα έπιασε…”4

    Περί το 1869 με την καταστροφή Γαλλικών αμπελώνων η ελαιοκαλλιέργεια μένει στάσιμη ή περιορίζεται ενώ τα αμπέλια αυξάνονται λόγω της μεγάλης ζήτησης κρασιού.
    Στο τέλος του 19ου αιώνα οι Γαλλικοί αμπελώνες άρχιζαν πάλι να αποδίδουν με αποτέλεσμα την εμφάνιση της μεγάλης οινικής κρίσης στη Χώρα μας και την οριστική στροφή των αγροτών στην ελαιοκαλλιέργεια.
    Έτσι στατιστικά στοιχεία της αρχής του 20ου αιώνα (η αξιοπιστία τους συζητήσιμη) μας παρουσιάζουν την παρακάτω εικόνα.

    1. Κέρκυρα 4.000.000 ελαιόδενδρα 7.000.000 οκάδες λάδι
    2. Κεφαλονιά 600.000 » 2.000.000 »
    3. Ζάκυνθος 800.000 » 3.000.000 »
    4. Λευκάδα 400.000 » 1.000.000 »

    Η απογραφή του 1981 μας δίνει τα παρακάτω στοιχεία για την ελαιοκαλλιέργεια στα τέσσερα μεγάλα νησιά του Ιονίου:

    1. Κέρκυρα 3.655.872 ελαιόδενδρα 12.000 τόνοι λάδι
    2. Κεφαλονιά 1.072.739 “ 3.500 “ “
    3. Ζάκυνθος 1.463.776 “ 9.000 “ “
    4. Λευκάδα 1.282.555 “ 2.500 “ “

    Η απογραφή του 2001 μας δίνει τα εξής στοιχεία ελαιοκαλλιέργειας στα Επτάνησα:

    1. Κέρκυρα 193.283 στρέμματα 14.707 απασχολούμενες οικογένειες
    2. Κεφαλονιά 47.169 “ 4.336 “ “
    3. Ζάκυνθος 66.384 “ 4.830 “ “
    4. Λευκάδα 62.692 “ 4.265 “ “

    Σήμερα αρκετοί ελαιώνες της Επτανήσου αποτελούνται από μεγάλο ποσοστό γέρικων δένδρων που χρειάζονται ανανέωση για να μπορέσουν να αποδώσουν οικονομικά.
    Λόγω των χαμηλών τιμών του ελαιολάδου και της σχετικής αδυναμίας εκμηχάνισης παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια ισχυρή τάση εγκατάλειψης της ελαιοκαλλιέργειας στις άγονες και δυσπρόσιτες περιοχές και οι περιορισμένες νέες φυτεύσεις γίνονται πλέον σε πεδινά μέρη που η καλλιέργεια είναι πιο εύκολη.

    Βιβλιογραφία

    1. Ιωσήφ Παρτς. Καφαλληνία και Ιθάκη. Γεωγραφική Μονογραφία (1892)
    2. Παν. Ροντογιάννης. Ιστορία της Νήσου Λευκάδος (1980)
    3. Ανδ. Ανδρεάδης. Περί της οικονομικής Διοικήσεως της Επτανήσου
    επί Ενετοκρατίας (1914)
    4. ΑΤΤΙ 1817 (1825)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s