Σεμπριές και σέμπροι…

Γράφει ο Πανταζής Κοντομίχης στο βιβλίο του «Τα Γεωργικά της Λευκάδας», Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 1985, σελ. 32-33, για τις σεμπριές και τους σέμπρους:

kontomichis_georgika «Πολλοί, που δεν μπορούσαν, για διάφορους λόγους, να καλλιεργήσουν οι ίδιοι τα κτήματά τους, τα μίσθωναν σε άλλους. Αυτοί ήταν, συνήθως, αρχόντοι με τεράστιες περιουσίες, εμποροκτηματίες της Χώρας, γεωργοί που λείπανε από τις εστίες τους, γεωργοί που δεν επαρκούσαν να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους, και τέλος ορφανεμένες οικογένειες με αρκετή περιουσία, αλλά χωρίς ανθρωποδύναμη. Εκείνοι πάλι που αναλάμβαναν την καλλιέργεια ξένων κτημάτων ήταν ή φτωχοί καλλιεργητές ή

πολυδύναμες φαμελιές, πολλά αδέρφια κ.λπ., που ήθελαν να καλυτερέψουν τα οικονομικά τους. Η συνεργασία αυτή λεγόταν σεμπριά και τα ενδιαφερόμενα άτομα σέμπροι. Η σεμπριά έκλεινε ή προφορικά, με λόγο, ή γραπτά με ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό συμφωνητικό. Τα χωράφια για σπάρσιμο τα ‘διναν για ορισμένο χρόνο που ανανεωνόταν, εφ’ όσον το ήθελαν και τα δυο μέρη. Τα μίσθωναν δε ή μισακά, μισό ο νοικοκύρης μισό ο σέμπρος του, ή τριτάρικα δηλ. 2 μέρη ο μισθωτής 1 ο νοικοκύρης, ή και αναπεντάρικα, που θα πει 3 μέρη ο μισθωτής και δύο ο νοικοκύρης. Ο ιδιοκτήτης του χωραφιού, τις πιο πολλές φορές, έβανε και το σπόρο. Όλες τις δουλειές από κει και ύστερα τις έκανε ο σέμπρος. Η μοιρασιά γινόταν στο αλώνι. Σώριαζαν τον καρπό, αφαιρούσαν το σπόρο που έβαλε ο νοικοκύρης, έβγαναν το δραγατιάτικο, την αμοιβή δηλ. του αγροφύλακα, και σε παλιότερες εποχές το φόρο της δεκάτης, και το υπόλοιπο το μοιράζονταν κατά την συμφωνία. Καμιά φορά όμως, επειδή γινόταν και καταστρατήγηση της συμφωνίας, ο νοικοκύρης ζητούσε ένα ποσόν, σε χρήμα ή καρπό, που όριζαν από πριν. Κι έλεγαν: «Εμένα θα μου δώσεις τόσο, κι όσο κάμεις έκαμες». Ούτε θεομηνίες πιάνονταν τότε, ούτε ξηρασίες ούτε τίποτα. Σημειώνομε πως απαράβατος όρος σ’ αυτού του είδους τις σεμπριές ήταν να μην φυτέψει δέντρα ο σέμπρος και κυρίως να μην κεντρώσει αγριλίδες. Γιατί τότε, λένε, «δεν τον έβγανες άλλο από μέσα, σου το ‘παιρνε το κτήμα χωρίς να το καταλάβεις».

Σεμπρικά έπαιρναν και αμπέλια με τους ίδιους πάνω κάτω όρους. Μόνο που εδώ ο νοικοκύρης έβανε και τα μισά φάρμακα, αν το συμφωνούσαν. Πάντως γενικά οι Λευκαδίτες γεωργοί δεν είχαν και σε μεγάλη υπόληψη τις σεμπριές. Πάντα κάτι δε θα πήγαινε καλά. Το λέει και η παροιμία: «Σεμπρικό γαϊδούρι ή του λύκου ή του ψόφου«. Οι λέξεις όμως σεμπριά και σέμπρος έχουν κι άλλη σημασία. Σεμπριά π.χ. έκαναν κι εκείνοι που έσμιγαν τα ζώα τους, βόδια ή άλογα (ένα ο ένας κι ένα ο άλλος), και δούλευαν συντροφικά τα χωράφια τους ή πήγαιναν αγωγιάτες μαζί στ’ αλώνια. Κι αυτοί σέμπροι λέγονταν».

Αυτά γράφει ο αείμνηστος φιλόλογος Πανταζής Κοντομίχης, ο ακάματος ερευνητής και συγγραφέας δεκάδων βιβλίων, τα περισσότερα με θέματα από τη λαογραφία και ιστορία του τόπου μας, του νησιού της Λευκάδας. Σεμπριές όμως γινόταν, όπως βλέπουμε πιο κάτω, και μεταξύ αυτών που διέθεταν ζωϊκό κεφάλαιο και κτηνοτρόφων. Δεν ξέρω τους όρους αυτής της σεμπριάς, ποιο ήταν το «διάφορο» δηλαδή που καρπώνονταν ο νοικοκύρης (κάτοχος του ζωικού κεφαλαίου), αλλά ούτε και έχω ρωτήσει ως ώρας τους παλιότερους. Όλο και κάποιος θα θυμάται. Παραθέτω, διατηρώντας την ορθογραφία, ένα γράμμα του νοικοκύρη προς τον «σέμπρο» και κουμπάρο του κτηνοτρόφο από το αρχείο του Λάκη Κολυβά (Μπερδεμπέ).

sempros

Κουμπάρε Νιόνιο

Από τα διάφορα των προβατών μου σε παρακαλώ να δώσης δύο προβατίνες καλαίς πολύ καλαίς στον κομιστήν της παρούσης Σπυρίδωνα Μουζάκην π.τ. Παναγιώτου.
Έχω υπ’ όψιν ότι δια μεθαύριον θα σου αφήσω μόνον τριάντα προβατίνες τες άλλαις μαζί με το διάφορο θα μου τας δώσης θα πάρω ένα πεδάκι να μου τες φυλάη να τρώγω το γάλα και τα αρνιά και όταν θέλης να κρατήσης τα υπόλοιπα έχη καλώς άλλως με ειδοποής και βρίσκω άλλον σέμπρον – αν τα θέλεις είσαι προτιμητέος     σε χαιρετώ

Σφραγίδα
(ΙΩΑΝΝ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ
Ή ΣΟΥΣΑΜΗΣ
ΒΛΥΧΩ – ΛΕΥΚΑΔΑ)
Υπογραφή

Πηγή:
Πανταζής Κοντομίχης, Τα Γεωργικά της Λευκάδας, Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 1985, σελ. 32-33
Προσωπικό αρχείο Λάκη Κολυβά (Μπερδεμπέ)

3 σχόλια

Filed under Αγροτιά, Βιβλία, Κολυβάτα, Παράδοση, Παλιά χαρτιά

3 responses to “Σεμπριές και σέμπροι…

  1. BL1947

    Σας στέλνω ένα συμβόλαιο του 1709 που δημοσίευσε η κ. Ελένη Γράψα απο το Ιστορικό Αρχείο Λευκάδας

    Παραχώρηση έκτασης για φύτεμα αμπελιού
    Φτερνό 1709 – 23 Μαρτίου εις Αμαξικήν
    Σιόρ Δημήτρης Σηρόπουλος ,Σπύρος Σκλαβενίτης Μίχος και Ανδρέας αδέλφια Μπιμπιλή , Βασίλης Καβαδάς , Παναγιώτης Καβαδάς , Νικολός Σκλαβενίτης , Γιάννης Γαβρίλης και Μπατίστας αδερφός , Νικολός Σκλαβενίτης του Μανώλη και Γιώργος αδερφός του , Μιχάλης Σκλαβενίτης , Δημήτρης Μαυροκέφαλος , Νικολέτος Μακρύδημος, Ιωάννης Μακρύδημος , Δημήτρης Αρματάς και ο αδερφός του Νικολός , Μικέλλης Πολίτης και Νικολός Σκιώτης
    Οι οποίοι συμφώνησαν όπως παρακάτω :

    Ξεκαθαρίζουμε ο άνωθεν
    σιόρ Σηρόπουλος έχει ένα χωράφι εδαφονομή από τον πρίγκιπα της Ενετικής Πολιτείας στο χωριό Φτερνό στη θέση Μακρυχώρια και Ασημόκαμπο, το οποίο δίνει στους παραπάνω να το φυτέψουνε αμπέλι ήμερο και άγριο και να το έχουνε να το δουλεύουνε από κοινού αιωνίως τόσο αυτοί όσο και οι κληρονόμοι τους και υπόσχονται να δίνουν οι άνωθεν δουλευτάδες από κοινού στον καιρό του φρούτου από τα πέντε μερτικά, δύο του άνωθεν Σηρόπουλου και να μην μπορούν να βάνουνε χέρι οι δουλευτάδες να τρυγήσουνε το φρούτο, αν πρώτα ο ίδιος ο Σηρόπουλος δεν ήθελε στείλει άνθρωπό του να παραστέκει ή και ο ίδιος για να ιδεί το συμφέρον του και επιπλέον υπόσχονται να μοιράζουνε στο αμπέλι τα σταφύλια και να του τα πατούνε στο χωριό και να του τα κουβαλούνε στο καδί και επειδή ο κυρ Σηρόπουλος δεν έχει τον τρόπο να παρασταθεί να κάμει λιθιά να φράξει αυτός το χωράφι που τους δίνει να φυτέψουν αμπέλι, υπόσχεται να δώσει στους παραπάνω δουλευτάδες, ριάλια 45 και κουκιά δύο κάδους, για να φτιάσουνε την λιθιά την οποία να κάνουνε καλή και ψηλή έξι πιθαμές αντρίκιες ολοτρίγυρα………………………………
    Και ο Σηρόπουλος υπόσχεται να τους δίνει τα 45 ριάλια για την φτιάση της λιθιάς και τα κουκιά φτιάνοντας και δίνοντας……
    Και αν ποτέ προκύψει καμιά διαφορά γι΄ αυτό το χωράφι των δουλευτάδων να είναι υποχρεωμένος ο Σηρόπουλος να τους υπερασπίσει και να τους απαλλάξει και να απαντά για λογαριασμό τους. Η όποια σύμβαση και συμφωνία να έχει το στέρεο, βέβαιο και απαρασάλευτο. Και για τη διατήρηση του παρόντος εγγράφου υπόσχονται και τα δύο μέρη ………και να μην μπορεί κανείς να μετανοιώσει ………Και για ασφάλεια ξεκαθαρίζουν οι παραπάνω συμβαλλόμενοι ότι, ότι φρούτο ήθελε ξαποστείλει ο Κύριος να υπόσχονται οι παραπάνω δουλευτάδες να δίνουν του σιορ- Σηρόπουλου από τα πέντε μερτικά τα δύο και να είναι υποχρεωμένοι να το δουλεύουνε αυτοί και οι κληρονόμοι τους εις άπαντας τους αιώνας και αιωνίως και να δίνουνε το μερτικό του σιορ- Σηρόπουλου και στους κληρονόμους του.
    Και όσα δένδρα ήθελαν γένει κάθε λογής στο υποστατικό να αγρικιέται το μερτικό του άνωθεν σιορ- Σηρόπουλου.
    Και όταν ήθελε φρουτίσει το αμπέλι, να είναι όλοι σύμφωνοι να βάνουνε δραγάτη για τη φύλαξή του και η πληρωμή του να γίνεται μισή-μισή. Και ότι χωράφι ήθελαν αφήσει αφύτευτο να είναι σύμφωνοι οι δουλευτάδες να πληρώνουνε παντοτινά το γήμορο ( δηλαδή το μέρος σοδειάς που αναλογεί) του σιορ- Σηρόπουλου και των κληρονόμων του, ξεκαθαρίζοντας ότι η δούλεψη του άνωθεν αμπελιού να γίνεται παντοτινά από τους άνωθεν δουλευτάδες, δηλ. σκάψιμο , κλάδος, καταβολάδες, τρύγος και ότι άλλο ήθελε χρειαστεί………
    Και για τα σαρανταπέντε ριάλια που υποσχέθηκε ο σιορ- Σηρόπουλος για τη φτιάση της λιθιάς , εμέτρησε προς το παρόν τα δέκα που τα πήραν και για τα υπόλοιπα τριάντα πέντε κάνει συμφωνία ο σιορ-Σηρόπουλος με τους δουλευτάδες αν τελειώσουνε τούτο το χρόνο τη λιθιά να τους δίνει όλα τα λεφτά, και αν κάνουνε την μισή, να τους δίνει τα μισά.
    Και αν ίσως δεν ήθελαν φτιάσει τη λιθιά και δεν φυτέψουνε το χωράφι σε δύο χρόνια , να ανταποδίδουν κάθε ζημιά και συμφέρον οι ίδιοι δουλευτάδες προς τον Σηρόπουλο………
    Και έτσι έμειναν και τα δύο μέρη ευχαριστημένα
    Δημήτριος Σηρόπουλος, βεβαιώνω τα άνωθεν
    Βασίλης Καβαδάς, βεβαιώνω τα άνωθεν
    Νικολός Σκλαβενίτης, βεβαιώνω τα άνωθεν
    Γεώργιος Ζάκας, μαρτυρώ ως άνωθεν
    Αθανάσιος Πολίτης, μαρτυρώ ως άνωθεν

    Μια συμβολαιογραφική πράξη που φανερώνει τις σοβαρές δεσμεύσεις και υποχρεώσεις των ακτημόνων απέναντι στον μεγαλοιδιοκτήτη της γης , μιας γης που αποκτήθηκε από δωρεά του Πρίγκηπα της Ενετικής Πολιτείας ποιος ξέρει με ποια ανταλλάγματα ?

  2. Δυστυχώς… Από τη μια οι κάθε λογής «σιόροι» που βρέθηκαν, ελέω κάποιων, ξένων κατακτητών πολλές φορές, να κατέχουν μεγάλο μέρος της γης κι απ’ την άλλη οι κολίγοι, που έφτυναν αίμα για να καλλιεργούν αναπεντάρικα -όπως εδώ- μισακά ή τριτάρικα, χωράφια που δεν τους ανήκαν.

    Οι κοινωνικές ανισότητες ήταν μεγάλες στον τόπο μας. Δεν είναι τυχαίο γεγονός οι ξεσηκωμοί -ανά τακτά διαστήματα- των Χωρικών της Λευκάδας ενάντια σε ντόπιους και ξένους δυνάστες…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s