«Η Μεγάλη Εβδομάς και το Πάσχα εν Λευκάδι» του Νικολάου Ι. Σταματέλου

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ποικίλη Στοά«, Τόμος 5, Αρ. 1 (1885), απ’ όπου και το αναδημοσιεύουμε. Το είχε γράψει ο συντοπίτης μας Νικόλαος Ι. Σταματέλος και το είχε αφιερώσει στον Γεώργιο Βαλαβάνη.
Επειδή το άρθρο είναι μεγαλούτσικο θα το δημοσιεύσουμε σε τρία ξεχωριστά μέρη.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΕΝ ΛΕΥΚΑΔΙ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΣ

Πρώτο Μέρος

Τους καστανούς οφθαλμούς της ερωμένης μου και τας Αθήνας κατέλιπον το Σάββατον του Λαζάρου, λυπούμενος διότι το ατμόπλοιον εστερείτο της ταχύτητος του Βαργώση ίνα, εν μια στιγμή και μόνη, ευρεθώ επί του Αλεξάνδρου της Λευκάδος μου και ακούσω την αφελή εκστήθισιν του ωραίου θρησκευτικού άσματος υπό των μικρών συμπατριωτών μου, οίτινες, φαιδροί, με τον γέλωτα της ανατελλούσης ήβης επί των χειλέων, περιάγουσιν, από οικίας εις οικίαν, την πρωΐαν του Σαββάτου, άνθεσιν εστεφανωμένον τον Ιησού εν σταυρώ, άδοντες.

» Ήρθ’ ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάϊα
» ήρθ’ η γιορτή, πούνε μεγάλη κι’ άγια…

και με τα καλάθια εις τας χείρας περιμένοντες τα αυγά της καλής νοικοκυράς.

Ηξιώθην όμως την παρασκευήν να ίδω εν Αθήναις το ανδρείκελον του  Α ο υ ά ζ α ρ ο υ  ή το  π α ρ ά λ λ α μ μ α  εκείνο κάλλιον, όπερ ευειδείς χωρικαί επ’ ώμου φέρουσιν, ως ατσιγγανίδες μητέρες τραγωδούσαι,

» Ερδ’ αουάζαρε περ βε
»γκρούντε, ντούντε ζαερέ…

και με συγχωρείτε δια την ορθογραφίαν.

Τότε εμνήσθην της πατρίδος μου, παραβάλλων την κατάνυξιν μεθ’ ης ασπαζόμεθα τον θριαμβεύσαντα Ιησούν, προς τον γέλωτα όν εγείρει η κωμωδοποίησις εκείνη του δυστυχούς Λαζάρου, όστις, ίνα καλύψη, ως φαίνεται, την εκ του τάφου γυμνότητά του, ενεδύθη το αλβανικόν  σ ι γ ο ύ ν ι ο ν  και την γυναικείαν  κ α μ ί ζ α ν.

Η "Αποκαθήλωση του Χριστού" με τη μορφή της Άκρας Ταπείνωσης στην κόγχη της νέας Πρόθεσης στο μοναστήρι του Αη-Γιώργη στα Κολυβάτα Λευκάδας. Η τεχνική και η τεχνοτροπία εδώ είναι διαφορετική από την παράσταση της Ανάληψης. Η παράσταση της Αποκαθήλωσης ανήκει ασφαλώς στις αρχές του 18ου αιώνα και πρέπει να σχετισθεί με τη μεγέθυνση του ναού στα 1709. Η τεχνική και η τεχνοτροπία εδώ είναι διαφορετική από τις άλλες παραστάσεις το αέτωμα του παλαιού τοίχου, πάνω κι από τις τρεις κόγχες του ανατολικού τοίχου.

Η "Αποκαθήλωση του Χριστού" με τη μορφή της Άκρας Ταπείνωσης στην κόγχη της νέας Πρόθεσης στο μοναστήρι του Αη-Γιώργη στα Κολυβάτα Λευκάδας. Η παράσταση της Αποκαθήλωσης πρέπει να έγινε στις αρχές του 18ου αιώνα και να σχετισθεί με τη μεγέθυνση του ναού στα 1709. Η τεχνική και η τεχνοτροπία είναι διαφορετική από τις άλλες παραστάσεις στο αέτωμα του παλαιού τοίχου.

Αφικόμην εις Λευκάδα το απόγευμα της Κυριακής των Βαΐων και μετά τα συνήθη φιλήματα και χειροσφιξίματα, άτινα μοι ήσαν λίαν οχληρά ως εκ της δυσφόρου οσμής του σκόρδου, ην και τα προσφιλέστερα στόματα εξέπεμπον, επλήρωσα και εγώ τον στόμαχον σκορδαλιάς μεθ’ αλμυρού οψαρίου, μετασχών ούτω του εθίμου τούτου των συμπολιτών μου, οίτινες μη αρκούμενοι εις την δια βαΐων και κλάδων υποδοχήν του ονοδρομούντος Θεού, πληρούσι την ατμόσφαιραν ολόκληρον τοιαύτης οσμής, ίνα και τον ουρανίονα δια μεγαλοπρεπούς θυμιάματος χαιρετήσωσι.

Μετ’ ολίγον η αύλειος θύρα ανοίγεται και τρία ή τέσσερα πεταχτά παιδιά, φέροντα υπό μάλης φόρτωμα βαΐων, περιετριγύρισαν την μητέραν μου.

– Α! λέγει, τα βάγια από την ενορία μας

– Από τον παππά Καλαφάτη, απήντησαν εκείνα, λαμβάνοντα ενταυτώ ανά εν δεκάλεπτον έκαστον.

Η μήτηρ μου, λαβούσα τα βάϊα, έκαμε τον σταυρόν της, τα ησπάσθη, τα προσήγγισε εις το μέτωπόν της και

– Ανάσπασέ τα, παιδί μου, νάνε βοήθειά σου, μοι είπε.

Εγώ μετά σεβασμού τα εδέχθην, αλλά … εγέλασα ολίγον ευθύς ως οι οφθαλμοί μου ητένισαν εις τας  β α ϊ φ ό ρ α ς  — μικράς στρογγύλας εκ χάρτου εικόνας, ας, κατά τας ημέρας ταύτας, με τα πλέον χονδρά χρώματα, οι μικροί παίδες σχεδιάζουσι πωλούντες αυτάς αντί 2 το πολύ 4 λεπτών εκάστην προς τους ιερείς.

Επ’ αυτών σχεδιογραφείται ο Ιησούς επί πώλου όνου, ή χειρ στιβαρά ρασοφορεμένη κρατούσα σταυρόν και φοίνικα.

Ο Ωραίος Ιησούς μεθ’ οίας δυσμορφίας εικονίζεται! έχει τους οφθαλμούς πολλώ μείζονας του στόματος, τας χείρας χονδροτέρας των ποδών· και το δυστυχές εκείνο ζώον, παράδειγμα υπομονής! πως δύναται να βαστάζη τα τόσω δυσανάλογα ώτα!

Την πρώτην εσπέραν, ενθυμούμαι, της αφίξεώς μου, πολλαί καλαί γειτόνισσαι ήλθον ίνα με χαιρετίσωσι και ίνα μάθωσιν αν τα water proof των Ατθίδων καλύπτουσι τα ρυπαρώτερα και αρχαιότερα ενδύματα, ή αν οι ανδρικοί πίλοι παρέχουσι πλείονα δικαιώματα εις το αδικούμενον φύλον των· και εγέλων χαροπαί με τας απαντήσεις μου, με τας ερωτήσεις των μάλλον και εσπινθήριζον οι μέλανες οφθαλμοί των και έτριζε το κάθισμα εκ της ευλυγισίας των βεβαίως.

– Ε! λέγει μεσήλιξ γυνή, άγαμος μεν, αλλ’ έχουσα αξιώσεις, ας ητιολόγει ο πρόσφατος γάμος ευειδεστάτης συνομηλίκου της, αύριο μεγάλη δευτέρα, μεγάλη μαχαίρα, θα πάψουν τα γέλοια, αρχινάνε τα βάσανα τ’ αφέντη του κόσμου.

– Γιατί, σόρα Τασούλα, περίεργος εγώ, χάριν της Εθνολογικής Εταιρίας, την ηρώτησα, λες μεγάλη μαχαίρα;

– Να σου ‘πω, πολύχρονέ μου, μοι λέγει, κι’ ο συ σα γραμματικός τα ‘ξέρεις, γιατί τα γράφουν τα  λ ί μ π ρ α.

– Ναι, μα κάμε μου τη χάρι να μου πης, τη απήντησα, γιατί δεν το παραθυμούμαι.

Και η πρωτότυπος Ελληνική πηγή, η Τασούλα, μοι διηγήθη τα επόμενα:

» Η σχωρεμένη η βαβά μας η Τρέκενα, κάθε βράδυ ‘που εκαθόμαστε εμείς η παιδοπούλαις τριγύρω της, μας έλεγε από κανένα μύθο για να περνά η ώρα. Θυμούμαι ‘που ‘σαν καληώρα κ’ ευλογημένη, ξημερώνοντας μεγάλη δευτέρα μας έλεγε πάντα μ’ ευλάβεια,

» Μεγάλη Δευτέρα — μεγάλη μαχαίρα.
» Μεγάλη Τρίτη — μεγάλος Πετρίτης.
» Μεγάλη Τετράδη — μεγάλο μαράζι.
» Μεγάλη Παρασκευή — μεγάλη υπομονή.
» Μεγάλο Σαββάτο — όλο χαραίς γεμάτο.

– Μα γιατί, σόρα Τασούλα, την ηρώτησα, το λένε τέτοιο μοιρολόγι;

-Α! να σου ‘πω, χαϊδαντά μου, κ’ εγώ, θυμούμαι, την ερώτησα τη σχωρεμένη τη βαβά μου και μου είχε ‘πει, πως μια φορά, μια μάνα είχε ένα μοναχογυιό, κι’ ότες της τον πήρ’ ο Θεός, της καψερής, τον έβαλε μεσ’ σε μια κασέλα κι’ αρχίναε να τον μοιρολογάη. Ήτανε τότε μεγάλη ‘βδομάδα και το μέγα σάββα έκαμ’ η χάρι του ο μεγαλοδύναμος το θάμμα κι’ αναστήθηκε, κι’ από τότενες, εκείνη η καψερή, κάθε μεγάλη ‘ βδομάδα, έλεγεν αυτό το τραγούδι.

Εσιώπησα και εγώ τότε αποθαυμάζων το ένδυμα δι’ ου περιέβαλλεν ο λαός τα περί Ιησού θρησκευτικά ιστορήματα.

(συνεχίζεται)

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Εκκλησιαστικά θέματα, Λαογραφία, Λευκάδα, Παράδοση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s